Η θεατρική διασκευή της «Γραμμής σκιάς» (1917) του Τζόζεφ Κόνραντ αποτελεί τολμηρή
αναμέτρηση με το υπαρξιακό βάθος του κειμένου που ο ίδιος ο συγγραφέας θεωρούσε
ορόσημο της εργογραφίας του. Η ναυτική αυτοβιογραφική νουβέλα φέρει έντονα τα
σημάδια μιας εποχής που βυθιζόταν στην
αβεβαιότητα, βλέποντας παλιές αξίες να θρυμματίζονται μπροστά στο παράλογο του
Μεγάλου Πολέμου. Ο βρετανός λογοτέχνης αξιοποιεί την προσωπική του
εμπειρία ως ναυτικός για να χτίσει μια αλληγορία για το τέλος της αθωότητας.
Ο Γιώργος Σίμωνας επιδιώκει να μετατρέψει τον πυκνό, εσωτερικό λόγο του
πρωτοτύπου σε ζωντανή σκηνική εμπειρία, όπου η «γραμμή σκιάς» παύει να είναι αφηρημένο
σύνορο και μεταμορφώνεται σε απτό, σχεδόν εφιαλτικό χώρο δοκιμασίας.
Παρακολουθούμε μία υποβλητική και σκοτεινή «τελετή» ενηλικίωσης. Ο ωκεανός
ανάγεται σε πεδίο υπαρξιακής αναμέτρησης που διαχωρίζει την ανεύθυνη νεότητα
από την επώδυνη ωριμότητα.
Η δράση ξεκινά στην Άπω Ανατολή, όταν ο κεντρικός
ήρωας αναλαμβάνει την πρώτη του πλοιαρχία σ’ ένα καράβι στοιχειωμένο από τον
θάνατο του προκατόχου του. Σύντομα, το πλοίο εγκλωβίζεται σε μια απόλυτη, απόκοσμη
νηνεμία και το πλήρωμα προσβάλλεται από τροπικό πυρετό. Ο κύριος Μπερνς, ο υποπλοίαρχος, βυθίζεται στην παραφροσύνη, πεπεισμένος
πως ο νεκρός καπετάνιος τούς έχει καταραστεί. Αντίβαρο στην απελπισία αποτελεί
ο Ράνσομ, ο αφοσιωμένος μάγειρας με την εύθραυστη καρδιά, και ο νεαρός Γκάμπριλ. Η κρίση κορυφώνεται όταν ο Καπετάνιος ανακαλύπτει πως τα φιαλίδια του κινίνου είναι άδεια, μια πράξη προδοσίας του προκατόχου του που συμβολίζει
την κατάρρευση κάθε ορθολογικής ελπίδας και την πλήρη παράδοση στο παράλογο της
μοίρας.
Μέσα στο πηχτό σκοτάδι και την ακινησία, ο
Καπετάνιος έρχεται αντιμέτωπος με τη μοναξιά της ηγεσίας. Η λύτρωση έρχεται με
την έλευση της καταιγίδας που επιτρέπει στο πλήρωμα, σαν ομάδα σκιών, να
οδηγήσει το καράβι στο λιμάνι. Με την επιστροφή, ο ήρωας δεν είναι πια ο ίδιος.
Έχει διαβεί οριστικά τη «γραμμή της σκιάς», αφήνοντας πίσω του την ανεμελιά και
κερδίζοντας μια πρόωρη, πικρή ωριμότητα.
Η επιλογή της διασκευής να χρησιμοποιήσει
φωνές «off» και εσωτερικούς μονολόγους υπογραμμίζει την
υποκειμενικότητα της εμπειρίας: ο αγώνας δεν είναι μόνο ενάντια στη νηνεμία ή
τον πυρετό, αλλά και ενάντια στην ίδια τη σκιά του εαυτού του. Η σκηνική γλώσσα
ενισχύει τον μεταφυσικό χαρακτήρα του έργου. Η χρήση της «σχεδίας» ως
μεταβατικού οχήματος, οι φιγούρες που κινούνται σαν σκιές με κάπες και η ενσωμάτωση
του χορού δημιουργούν ατμόσφαιρα εγκλωβισμού και μοιρολατρίας. Οι ηθοποιοί λειτουργούν
ως προεκτάσεις του ψυχισμού του Καπετάνιου, ψιθυρίζοντας τις σκέψεις του ή
ενσαρκώνοντας τις απειλητικές δυνάμεις της φύσης. Ο ήχος της καρδιάς που
ακούγεται ρυθμικά, οι αστραπές και το Κο-Ρινγκ που εμφανίζεται επίμονα στον
ορίζοντα, συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει. Ο
θάνατος του Μαλαίσιου ναύτη και η συμβολική «ταφή» του μέσα σε μια θάλασσα από
φύλλα, αναδεικνύει την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης απέναντι στο άπειρο.
Ο Γιώργος
Σίμωνας στήνει μία εκκεντρική εικαστική επιτέλεση πριμοδοτώντας τη
δημιουργία κατανυκτικής ατμόσφαιρας μέσα από τη σκηνογραφία και το ηχητικό
περιβάλλον. Η αποσπασματική απεικόνιση ενός καραβιού επί σκηνής που παραπέμπει
σε ζωγραφικό πίνακα υψηλόπνοης αισθητικής και η πυξίδα στο δάπεδο υποδηλώνουν
την ποιητική της αποσύνθεσης φωτίζοντας τις ταξικές «σκιές» του αμπαριού. Οι
μάσκες επισφραγίζουν την απώλεια της ατομικότητας μπροστά στην κοινή μοίρα. Τα
κοστούμια της Γκέλυς Γκότση εισάγουν
χρωματική αντίστιξη στο σκοτεινό περιβάλλον που διαμορφώνουν οι καίριοι
φωτισμοί του Γιώργου Βλαχονικολού
και της Ελεάννας Γιασεμή. Το σκοτάδι
δίνει σταδιακά τη θέση του στα χρώματα όπως το φως της πορτοκαλί γραμμής, χρώμα
της φωτιάς και του δειλινού, με τις ποικίλες σημασιολογικές προεκτάσεις του.
Η μουσική σύνθεση της Τώνιας Ράλλη σφυρηλατεί τον ρυθμό μιας επερχόμενης απειλής σαν
ηχητική «αγχόνη» πριν τη μεγάλη βουτιά στο κενό. Καθοριστική συμβολή στη
σκηνοθετική ανάγνωση η κίνηση της Άννας
Ανουσάκη, το βίντεο και ο σχεδιασμός των υπέρτιτλων του Παναγιώτη Λαμπή.
Οι ηθοποιοί Γιάννης Λεάκος, Δημήτρης Ντάσκας, Γιώργος Τζαβάρας, Μιχάλης Ζαχαρίας,
Γεωργία Σωτηριανάκου και Ιωάννα
Σίσκου αφομοιώνουν την προσωπική υποκριτική τους υφολογία σε ενιαίο
συλλογικό άδον σώμα. Η σωματική ομοφωνία και η πειθαρχημένη υποκριτική
γεωμετρία απογειώνουν την εικονολατρική σκηνοθεσία.
