«Perplex» του Μάριους φον Μάγενμπουργκ στο Θέατρο «Κάμιρος»

 

     Το «Perplex» (2010), ο μονολεκτικός τίτλος του θεατρικού κειμένου του Μάριους φον Μάγενμπουργκ, προέρχεται από τη λατινική λέξη perplexus που σημαίνει μπερδεμένος, περίπλοκος, ασαφής. Πράγματι, ο Γερμανός δραματουργός στήνει ένα «έργο-λαβύρινθο» (όρο που εισήγαγε για ορισμένα σύγχρονα έργα ο σπουδαίος Γάλλος θεωρητικός και συγγραφέας του θεάτρου Μισέλ Βιναβέρ) όπου η ουσία βρίσκεται στην περιπλάνηση, στη διαδρομή και όχι στο φινάλε. Δεν υπάρχει μοναδική «λύση» ή κεντρικό νόημα προς αναζήτηση. Οι σκηνές διαδέχονται η μία την άλλη με ασυνέχεια που θυμίζει τις διακλαδώσεις ενός λαβυρίνθου και ο αναγνώστης/ακροατής/θεατής καλείται να επαναπροσδιορίζει διαρκώς τι είναι «πραγματικό» και τι «επίπλαστο».

     Το έργο ξεκινά όπως οι τυπικές αστικές κωμωδίες. Η επιστροφή ενός ζευγαριού από διακοπές μετατρέπεται σε εφιαλτική δίνη: το σπίτι του δεν του ανήκει πλέον, οι φίλοι που τους είχε παραχωρηθεί για σύντομη φιλοξενία, έχουν γίνει «εχθροί», η πραγματικότητα καταρρέει σαν σαθρό δάπεδο αποκαλύπτοντας το «κενό». Η αρχική αμηχανία πυροδοτεί σειρά από διαδοχικές μεταμορφώσεις στον αστερισμό του υπερρεαλισμού και του παραλόγου. Τέσσερα πρόσωπα γίνονται αντανακλάσεις της σύγχρονης αλλοτρίωσης. Μέσα σε λίγα λεπτά, οι φίλοι γίνονται εραστές, οι ενήλικοι παιδιά, αντικείμενα ή ζώα όπως ο τάρανδος ή ο σωρός σκουπιδιών. Η ταυτότητα παύει να είναι εσωτερική αλήθεια και μετατρέπεται σε παιχνίδι ρόλων: μία κατάσταση όπου το «είναι» εγκλωβίζεται στο «φαίνεσθαι».

     Βαθιά επηρεασμένος από το θέατρο του παραλόγου και τη μεταθεατρική παράδοση του Πιραντέλο, ο Μάγενμπουργκ αυτοσαρκάζεται και αυτοαναλύεται. Οι χαρακτήρες αποκτούν επίγνωση της σκηνικής τους υπόστασης, αμφισβητούν τον συγγραφέα και σχολιάζουν τη σκηνοθεσία ενώπιον του κοινού αποκαλύπτοντας τον μηχανισμό της ψευδαίσθησης. Η χρήση των πραγματικών ονομάτων των ηθοποιών καταργεί τα σύνορα μεταξύ προσώπου και ρόλου υπονοώντας πως η προσωπικότητα του καθενός μας είναι μία διαρκής κατασκευή. Η αποσυναρμολόγηση του χώρου φανερώνει την αθέατη πλευρά της θεατρικής μηχανής. Η αποδόμηση εντέλει αφήνει γυμνό και εκτεθειμένο το «κενό» που κρύβεται πίσω από την τακτοποιημένη μεσοαστική ζωή.

     Στο κείμενο συμπεριλαμβάνονται φιλοσοφικές προεκτάσεις μέσα από αναφορές στον Νίτσε, τον Πλάτωνα, τον Δαρβίνο. Στο μετα-αποκαλυπτικό πνευματικό περιβάλλον του Μάγενμπουργκ, τα μεγάλα αφηγήματα της ανθρωπότητας έχουν αποτύχει. Είμαστε αντιμέτωποι με την εξαφάνιση του κόσμου και η αμηχανία έχει δώσει τη θέση της στον υπαρξιακό τρόμο που έχει «δανειστεί» τη «φωνή» τρυφερού νανουρίσματος…

     Η Έρι Κύργια μεταφέρει με ακρίβεια και εύστοχες γλωσσικές επιλογές τον αποσπασματικό λόγο του Γερμανού δραματουργού. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη τη μετάφραση στο καλαίσθητο πρόγραμμα-βιβλίο που κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική.

     Στην παράσταση του Γιώργου Παύλου που υπογραφεί τη σκηνοθεσία και τη σκηνογραφία, η αποδόμηση παίρνει σάρκα και οστά μέσα από έναν καταιγιστικό ρυθμό εναρμονισμένο με τολμηρές αναζητήσεις. Η σκηνική δράση δεν αφήνει περιθώρια για ανάσα εφησυχασμού. Άλλωστε, το απροκάλυπτα γυμνό σώμα στρέφει το βλέμμα στην πρωτόγονη, εκτεθειμένη φύση του ανθρώπου, μακριά από τις συμβάσεις, τη σεμνοτυφία, την υποκρισία, τον καθωσπρεπισμό και τη σοβαροφάνεια. Η εκκωφαντική ένταση στις ερμηνείες λειτουργεί ως ηχητική μεταφορά της υπαρξιακής κρίσης. Η μουσική σύνθεση του Παντελή Πρωτοπαπά ενισχύει την αίσθηση του ανοίκειου. Ένα υποδόριο ρεύμα που συνδέει τα θραύσματα της πλοκής.

     Απαλλαγμένοι από συστολές, με οργιώδη εξωστρέφεια και αστείρευτη ενέργεια, οι ηθοποιοί Άγγελος-Προκόπιος Νεράντζης, Κατερίνα Νταλιάνη, Γιώργος Φασουλάς και Ανδρομάχη Φουντουλίδου αναδεικνύουν στο έπακρο την αισθητική του κειμένου αφήνοντάς μας μια γλυκόπικρη γεύση: Πίσω από την υπερκαταναλωτική ευμάρεια του ύστερου καπιταλισμού, ελλοχεύει το αρχέγονο άγχος του ευνουχισμού και η οριστική απώλεια του εαυτού. Ο οντολογικός λαβύρινθος του «Perplex» δεν προσφέρει καθησυχαστικές απαντήσεις αλλά αμείλικτα ερωτήματα. Αν το σκηνικό της ζωής μας διαλυθεί αύριο, ποιοι είμαστε πραγματικά όταν τα φώτα σβήσουν; Όταν πέσουν όλα τα προσωπεία, η μόνη αλήθεια που θα απομείνει είναι η ανάγκη για σύνδεση.